Cơ sở khoa học của kinh tế hợp tác và hợp tác xã

Trong bài viết này, Luận Văn 24 chuyên làm đồ án thuê xin chia sẻ đến bạn đọc nội dung cơ sở khoa học của kinh tế hợp tác và hợp tác xã một cách chi tiết và đầy đủ nhất.

Cơ sở khoa học của kinh tế hợp tác và hợp tác xã

Cơ sở khoa học của kinh tế hợp tác và hợp tác xã

1. Cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác và hợp tác xã

1.1. Khái niệm về kinh tế hợp tác và hợp tác xã

Kinh tế hợp tác giản đơn là các tổ, hội, nhóm hợp tác được hình thành trên cơ sở tự nguyện của các chủ thể kinh tế độc lập và có mục đích, hoạt động kinh doanh giống nhau, nhằm cộng tác, trao đổi những kinh nghiệm, giúp đỡ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất kinh doanh. 

Hợp tác xã là một loại hình kinh tế hợp tác phát triển ở trình độ cao hơn loại hình kinh tế hợp tác giản đơn. Theo liên minh hợp tác xã quốc tế được thành lập tháng 8 năm 1895 tại Luân Đôn, Vương quốc Anh đã định nghĩa HTX như sau “HTX là một tổ chức chính trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hoá thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ ”. Đến năm 1995, định nghĩa này được hoàn thiện: “HTX dựa trên ý nghĩa tự cứu mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn kết. Các xã viên HTX tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức, về tính trung thực, trách nhiệm xã hội và quan tâm chăm sóc người khác”.[14] 

Tổ chức lao động quốc tế định nghĩa: “HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào HTX phù hợp với các nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung”.[12] 

Trên cơ sở tạo hành lang pháp lý cho hệ thống HTX định hướng và phát triển, ngày 20/3/1996 Quốc hội nước CHXHCN Việt nam khoá IX kỳ họp thứ IX đã thông qua Luật HTX. Theo điều 1 của Luật HTX thì HTX là: “Tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế xã hội của đất nước”.[15] 

Như vậy, HTX là sự phát triển ở trình độ cao hơn của kinh tế hợp tác mà được hình thành và nuôi dưỡng chính từ quá trình hợp tác trong sản xuất, trong kinh doanh, tuy nhiên ở đó mức độ gắn kết giữa các thành viên trong tổ chức có mối liên hệ chặt chẽ hơn, các quan hệ sở hữu, quan hệ phân phối được thiết lập hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để các hộ xã viên tham gia một cách hoàn toàn tự nguyện vào HTX thì trên thực tế phải thể hiện trên kết quả sản xuất kinh doanh của HTX đó, phải thực sự thuyết phục được các hộ xã viên khi HTX đó làm ăn thực sự có hiệu quả, có lãi trong hoạt động sản xuất kinh doanh và đặc biệt là thiết lập các mối quan hệ: cung- cầu, phân phối- lưu thông… thực sự có hiệu quả. 

Như vậy, cho dù các HTX hoạt động trong lĩnh vực nào đi chăng nữa thì đều có chung những đặc điểm sau: 

Một là, các xã viên liên kết với nhau ít nhất vì một lợi ích chung 

Hai là, các xã viên luôn cố gắng theo đuổi mục tiêu cải thiện điều kiện kinh tế của mình bằng cách phối kết hợp với nhau trong quá trình sản xuất-kinh doanh 

Ba là, các xã viên có cùng sở hữu và vận hành một đơn vị cung cấp hàng hoá và dịch vụ cho họ. 

Bốn là, mục đích của HTX là nhằm sử dụng tối đa các nguồn lực chung để phát triển sản xuất. 

Tuy nhiên do đặc thù của ngành sản xuất nông nghiệp gặp rất nhiều rủi ro trong sản xuất và phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên. Vì vậy các HTXNN còn có các đặc điểm riêng có sau: 

HTXNN là một tổ chức kinh tế mà trong đó tập trung được đông đảo nông dân ở các khu vực nông thôn- một lực lượng lao động chiếm tỷ trọng lớn nhất trong xã hội. Do chiếm ưu thế về số lượng lao động chính vì vậy tổ chức kinh tế này có rất nhiều yếu tố thuận lợi khi cùng nhau tham gia vào quá trình sản xuất. Một lực lượng lao động trẻ, có ý chí vươn lên nếu được bồi dưỡng, học tập – đào tạo về chuyên môn, về khoa học kỹ thuật một cách chính quy, bài bản sẽ là yếu tố cơ bản, là động lực thúc đẩy sự phát triển sản xuất nông nghiệp, đưa nông nghiệp nông thôn bắt kịp với quá trình CNH-HĐH của đất nước. 

HTXNN là một tổ chức kinh tế mà ở đó trình độ dân trí thấp kém, vốn, cơ sở vật chất còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn. Đây là một hạn chế lớn nhất cản trở tới quá trình hoạt động và phát triển của tổ chức kinh tế này. Chính vì vậy với vai trò quản lý Nhà nước của mình thông qua các chủ trương, chính sách nhằm hỗ trợ, động viên và khuyến khích để HTX xứng đáng là một thành phần kinh tế quan trọng trong sự nghiệp xây dựng quá trình CNH-HĐH đất nước. 

Đối tượng sản xuất của nông nghiệp là cây trồng, vật nuôi nên trong quá trình hoạt động kinh doanh của mình, HTXNN vừa bị chi phối bởi các quy luật kinh tế, vừa bị chi phối bởi các quy luật tự nhiên. Đặc điểm này thường làm cho các HTXNN phải chịu rủi ro lớn, hiệu quả kinh tế không cao, tích luỹ thấp do bị ảnh hưởng rất nhiều bởi điều kiện tự nhiên, thời tiết, khí hậu… 

Việt Nam, trên cơ sở đúc rút từ thực tế hoạt động và kinh nghiệm thực tiễn trên thế giới đặc biệt là ở những nước mà hệ thống HTX phát triển sớm Nhà nước đã ban hành Luật HTX năm 1996 tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động liên quan đến HTX, trong đó nêu rõ những đặc điểm cơ bản, đặc thù của HTX Việt Nam. Cụ thể như sau [15]: 

Thứ nhất: Là một tổ chức kinh tế tự chủ của những người lao động có nhu cầu, cùng mong muốn tập hợp nhau lại để phát triển sản xuất trên cơ sở tự nguyện cùng góp vốn, góp sức và lập ra một tổ chức kinh tế theo quy định của pháp luật nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp, tập thể để góp phần cải thiện đời sống kinh tế và làm làm giàu cho bản thân và cho đất nước. 

HTX có tư cách pháp nhân, được tổ chức chặt chẽ, hạch toán độc lập và tự chịu trách nhiệm trước các quyết định của mình và được đối xử công bằng như các thành phần kinh tế khác.

Thứ hai: Về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX.

Khi xây dựng HTX phải đảm bảo được năm nguyên tắc sau:

Tự nguyện ra nhập HTX theo quy định của Điều lệ HTX. 

Tự nguyện xin ra khỏi HTX khi cảm thấy thực tế tham gia vào HTX không mang lại lợi ích gì hoặc lợi ích đạt được là thấp hơn khi chưa ra nhập HTX theo Điều lệ HTX. 

Quản lý dân chủ và bình đẳng, mỗi xã viên đều có quyền ngang nhau trong việc biểu quyết những vấn đề có liên quan tới HTX và được hưởng lợi cũng như trách nhiệm như nhau. 

Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi. 

Chia lãi đảm bảo lợi ích của xã viên với sự phát triển của HTX, cộng đồng. Một phần lợi nhuận thu được của HTX phải được giữ lại để tái đầu tư và đầu tư mở rộng cho HTX, mua sắm trang bị những thiết bị cần thiết để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX. 

Thứ ba: Quan hệ sở hữu và phân phối trong HTX. 

Khi tham gia HTX, mỗi xã viên bắt buộc phải góp vốn theo quy định của Điều lệ, vốn góp có thể nhiều hơn mức tối thiểu nhưng không được phép vượt quá 30% tổng số vốn góp theo Điều lệ HTX. 

Cùng với số vốn góp của xã viên, vốn của HTX còn được bổ sung trong quá trình hoạt động và các nguồn khác…Phần vốn góp của xã viên thuộc quyền sở hữu của từng thành viên, còn các nguồn khác thuộc sở hữu chung. Số lãi đạt được của HTX được chia theo vốn góp và công sức đóng góp của xã viên và sự phát triển của HTX và một phần dùng để bổ sung vốn của HTX. 

Thứ tư: Xã viên HTX. Xã viên của HTX có thể là các cá nhân, hộ gia đình… không phân biệt tuổi tác, nghề nghiệp và địa giới hành chính. Mỗi thành viên đều có những quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ như nhau trong quá trình tiếp nhận thông tin, đào tạo bồi dưỡng và các phúc lợi do HTX mang lại.

Thứ năm: Quan hệ giữa HTX và xã viên.

Quan hệ giữa HTX và xã viên được xây dựng trên cơ sở quan hệ kinh tế trên cơ sở nhu cầu phát triển sản xuất, tăng thu nhập của thành viên HTX và trên cơ sở đó thúc đẩy sự phát triển của kinh tế hợp tác xã và sự phát triển của đất nước.

Thứ sáu: Điều kiện thành lập, hoạt động và giải thể HTX.

Khi thành lập HTX phải xây dựng điều lệ, phải có những phương án sản xuất kinh doanh cụ thể có tính khả khi cao, được đại bộ phận xã viên thông qua nhất trí và cơ quan có trách nhiệm phê duyệt. 

Thứ bảy: HTX là một tổ chức kinh tế do các thành viên có nhu cầu tự nguyện lập ra. 

Thực chất HTX là một tổ chức kinh tế hoạt động vì mục tiêu kinh tế chứ không phải là một tổ chức xã hội. Chính vì vậy mà HTX chỉ chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ xã hội đối với các xã viên của chính các HTX chứ không thể biến HTX thành một tổ chức xã hội, thực hiện các chức năng, nhiệm vụ như một tổ chức thành viên trong hệ thống chính trị xã hội.

1.2. Nguyên tắc và tổ chức của Hợp tác xã 

+ Các nguyên tắc hoạt động của HTX 

Theo Liên minh HTX Thế giới (ICA) cho rằng với sự hình thành và phát triển của các loại hình hợp tác trên thế giới thì cần phải đưa ra những nguyên tắc để định hình và trở thành một quy phạm cho hoạt động tổ chức kinh doanh của HTX. Được ra đời từ những năm 1895 nhưng cho đến năm 1995, sau rất nhiều lần sửa đổi các nguyên tắc cho phù hợp với sự phát triển và xu thế chung của sự phát triển thì tổ chức Liên minh HTX Thế giới mới đưa ra những nguyên tắc mới về HTX.[6] Cụ thể như sau:

Thứ nhất: Chế độ xã viên được thành lập một cách tự chủ 

Việc ra nhập vào HTX hoàn toàn do ý muốn của họ muốn được tham gia vào một tổ chức kinh tế có những quy định cụ thể và ở đó bà con xã viên được hưởng những quyền lợi, lợi ích do hợp tác xã mang lại mà nếu như không tham gia, không liên kết lại thì khó có thể một cá nhân nào đó có thể làm được hoặc gặp nhiều khó khăn

Thứ hai: Quản lý mang tính chất dân chủ của xã viên…. 

Với nguyên tắc này thể hiện rõ các quy định mang tính chất dân chủ, mọi quyết định liên quan đến hoạt động điều hành sản xuất kinh doanh của HTX phải được thông qua xã viên và quyết định theo đa số thành viên nhất trí. Mặt khác mọi thành viên đều có quyền được hưởng lợi ích như nhau không liên quan đến số vốn góp của xã viên.

Thứ ba: Tham gia vào tài chính HTX. 

Với nguyên tắc này số lợi nhuận thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ hạn chế phân chia cho xã viên và được sử dụng như là một quỹ dự phòng tài chính cho hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX, sử dụng để phục vụ cho công tác đào tạo nguồn nhân lực với mục đích phát triển nguồn nhân lực cho HTX một cách bài bản, khoa học và bền vững để phục vụ cho sự nghiệp phát triển tương lai của các HTX. 

Thứ tư: Tự chủ, tự lập 

Vì HTX là một tổ chức tự quản, tự trợ giúp, do xã viên kiểm soát nên nếu HTX ký bất kỳ thoả thuận hay hợp đồng nào với các tổ chức hoặc huy động vốn từ bên ngoài thì vẫn phải đảm bảo quyền của xã viên được kiểm soát một cách dân chủ và HTX duy trì, bảo vệ được tính tự chủ của mình. Mọi quyết định của HTX đều dựa trên lợi ích của bà con xã viên, lấy trung tâm của sự phát triển HTX là phần thu nhập đạt được của HTX. 

Thứ năm: Đào tạo, tập huấn, tuyên truyền 

Công tác đào tạo, huấn luyện nhằm nâng cao trình độ cho xã viên và cho thành viên của Ban quản trị HTX là rất cần thiết, qua đó họ nắm được những kiến thức về khoa học kỹ thuật công nghệ để áp dụng vào quá trình sản xuất nông nghiệp vốn đã lạc hậu, manh mún và kém hiệu quả đồng thời vận dụng đúng các quy luật của kinh tế trong nền kinh tế thị trường để có những quyết định đúng đắn trong hoạt động sản xuất- kinh doanh. 

Thứ sáu: Hợp tác giữa các đơn vị HTX

Chính thông qua hợp tác với nhau mà các HTX gây dựng được các mối quan hệ kinh tế mới, thiết lập nên quá trình chuyên môn hoá trong sản xuất giữa các HTX với nhau nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX, phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu cung cấp dịch vụ cho xã viên. 

Trong xu hướng quốc tế hoá nền kinh tế thế giới, các quốc gia phải chủ động mở cửa hội nhập với nền kinh tế bên ngoài trong quá trình kinh doanh của mình. Chính vì vậy, yếu tố hợp tác không chỉ được giới hạn trong một vùng, miền, quốc gia mà nó đòi hỏi quá trình hợp tác phải được mở rộng và phát triển ra trên phạm vi quốc tế. 

Thứ bảy: Quan hệ với cộng đồng khu vực

Mọi hoạt động của HTX ngoài hướng tới lợi ích đạt được của xã viên và đời sống của họ thì còn phải hướng tới lợi ích của cộng đồng, của xã hội. Một sự phát triển nông nghiệp bền vững phải được đảm bảo cả ba yếu tố: kinh tế- chính trị- xã hội. Phải đặt lợi ích của quốc gia, của dân tộc lên trên lợi ích của cá nhân, của HTX có làm được như vậy thì sự phát triển của ngành nông nghiệp nói chung và của hệ thống các HTX mới phát triển được bền vững. 

Còn theo luật HTX năm 2003, thì các HTX tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc sau [16]: 

Tự nguyện: mọi cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có đủ điều kiện và tán thành Điều lệ HTX đều có quyền gia nhập HTX; xã viên có quyền ra HTX theo quy định của Điều lệ. 

Dân chủ, bình đẳng và công khai: xã viên có quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát HTX và có quyền ngang nhau trong biểu quyết; thực hiện công khai phương hướng sản xuất kinh doanh, tài chính, phân phối và những vấn đề khác theo quy định của Điều lệ HTX. 

Tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: HTX tự chủ và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh; tự quyết định về phân phối thu nhập.

HTX và phát triển cộng đồng: xã viên phải có ý thức phát huy tinh thần xây dựng tập thể và hợp tác với nhau trong HTX, trong cộng đồng xã hội; hợp tác giữa các HTX trong nước và ngoài nước theo quy định của pháp luật. 

Tuy nhiên, trong nền kinh tế ngày càng mở cửa và hội nhập sâu rộng hơn với thế giới thì mối quan hệ với các quốc gia trên thế giới về kinh tế, thương mại ngày càng trở nên cần thiết mà thông qua đó tạo dựng được thị trường tiêu thụ nông sản phẩm hàng hoá rộng lớn, giải quyết yếu tố đầu ra cho nông sản phẩm của Việt nam, một quốc gia có tới trên 70% dân số sống ở nông thôn. Tuy nhiên, để chiếm lĩnh và đáp ứng cho thị trường thế giới rất khó tính và khắt khe thì việc nâng cao chất lượng nông sản phẩm là vấn đề cấp bách đòi hỏi trong chiến lược phát triển nông nghiệp Việt nam cần chú trọng tới.

Hiện tại, Luận Văn 24 đang cung cấp dịch vụ làm thuê báo cáo thực tập , nhận viết assignment , hỗ trợ spss , viết tiểu luận thuê chuyên nghiệp nhất thị trường. Hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được hỗ trợ từ A-Z.

2. Cơ sở thực tiễn của quá trình phát triển Hợp tác xã nông nghiệp

2.1. Quá trình phát triển Hợp tác xã nông nghiệp của Việt Nam qua các giai đoạn 

Việt Nam, ngay sau khi hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, miền Bắc được giải phóng, Đảng và nhà nước đã bắt tay vào khôi phục nền kinh tế đất nước sau bao năm chiến tranh liên miên, nền kinh tế kiệt quệ, tài nguyên thiên nhiên phong phú nhưng không thể khai thác được. Một trong những vấn đề trọng tâm được Đảng và Nhà nước hướng tới là phát triển nông nghiệp nông thôn và đặc biệt là hệ thống HTXNN. Trải qua thời gian dài, các HTX vẫn tồn tại và phát triển, tuy nhiên do cơ chế quản lý Nhà nước có nhiều thay đổi chính vì vậy mà cơ chế quản lý, hoạt động của các HTX cũng có những thay đổi nhất định theo thời gian. Cụ thể như sau: 

Từ khi thành lập HTX đến khi đổi mới cơ chế (từ 1957 – 1986) [13]. 

Nhằm khắc phục hậu quả nặng nề do chiến tranh để lại. Sau khi miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, thực hiện chỉ thị Trung ương (5- 1955) việc hình thành các tổ đổi công đã trở thành phong trào rộng khắp thu hút rất đông số hộ nông dân tham gia. Cũng trong thời gian này Hội nghị lần thứ 8 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá II tháng 8 năm 1955 đã đề ra chủ trương xây dựng thí điểm sáu HTXNN tại sáu tỉnh thành: Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Ninh Bình, Thanh Hoá, Nghệ An. Tuy số lượng HTX còn ít, còn ở trình độ phát triển thấp nhưng đa số được hình thành trên cơ sở tự nguyện của nông dân, các HTX đã phù hợp với tâm tư nguyện vọng của người dân. Đa số các HTX đều đạt kết quả sản xuất cao, thu nhập của hộ xã viên năm sau cao hơn năm trước. Chính vì vậy, đến năm 1958 hầu hết các tỉnh thành đều tiến hành xây dựng thí điểm HTXNN chủ yếu bằng cách chuyển đổi từ tổ đổi công lên. 

Để tạo điều kiện cho các HTXNN phát triển đúng hướng, tháng 4 năm 1959, Hội nghị Trung ương lần thứ 16 khoá II đã chính thức quyết định đường lối, phương châm, chính sách hợp tác hoá nông nghiệp nhằm thúc đẩy phong trào hợp tác hoá. Ngày 17/12/ 1959, Điều lệ mẫu HTXNN bậc thấp được Chính phủ ban hành kèm theo thông tư số 449/TTg với nội dung: quyền sở hữu của xã viên về tư liệu sản xuất chủ yếu được thừa nhận, trả công trong HTX theo nguyên tắc làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít…Đến cuối năm 1960, miền Bắc đã đưa đại bộ phận nông dân vào HTX bậc thấp, quy mô nhỏ. 

Tuy nhiên trong giai đoạn này, sự phát triển của HTX vẫn còn những vướng mắc: Đội ngũ cán bộ HTX và công tác quản lý HTX còn yếu kém về mọi mặt, không tiến kịp với mức độ phát triển của HTX. Trình độ của đại bộ phận cán bộ HTX là rất thấp. Xây dựng HTX còn mang tính phong trào, làm theo nhau chứ chưa thực sự xuất phát từ lợi ích của xã viên. 

Chuyển sang giai đoạn 1961- 1975: Đây là giai đoạn củng cố, phát triển và hoàn thiện đưa các HTX bậc thấp lên bậc cao, mở rộng quy mô hợp tác theo mô hình tập thể hoá trên cơ sở cải tiến quản lý HTX, mở rộng lĩnh vực hoạt động sang kinh doanh đa dạng: sản xuất nông nghiệp, hoạt động tín dụng nông thôn, tiểu thủ công nghiệp, thương nghiệp…Tuy nhiên chính trong giai đoạn này lại thể hiện rõ nét của sự không phù hợp của HTX bậc cao thể hiện ở quy mô với trình độ phát triển lực lượng sản xuất… 

Tuy nhiên cũng không thể phủ nhận những thành tựu kinh tế đạt được ở giai đoạn này là vô cùng to lớn và tự hào: nhịp độ phát triển bình quân hàng năm đạt 5,6%, công nghiệp đạt 13,6%, một số ngành công nghiệp quan trọng đã hình thành và phát triển, HTX tiểu thủ công nghiệp đã sản xuất và cung cấp tới 90% số lượng hàng tiêu dùng cho nhân dân. Nhận thấy tầm quan trọng trong quá trình phát triển, Trung ương đã đề ra hai cuộc vận động lớn nhằm phát huy mặt tích cực, khắc phục mặt yếu kém, tăng cường củng cố và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới ở nông thôn thể hiện ở hai cuộc vận động lớn là: 

Cuộc vận động xây dựng HTX theo tiêu chuẩn bốn tốt: “Đoàn kết tốt, sản xuất tốt, tăng thu nhập xã viên, tích luỹ xây dựng HTX tốt, làm tốt nghĩa vụ với Nhà nước”. Số HTX bậc cao, quy mô lớn tăng nhanh về số lượng nhưng trên thực kết sản xuất vẫn trì trệ, thấp kém không thuyết phục, tạo ra sự tin tưởng ở các hộ xã viên, nhất là sản lượng lương thực giảm sút nhiều, chính vì vậy số hộ xã viên xin ra HTX ngày càng tăng thêm. 

Cuộc vận động cải tiến quản lý, cải tiến kỹ thuật trong các HTX và tăng đầu tư cho HTX. Nhờ vậy mà giá trị tài sản cố định tăng nhanh, các công trình phục vụ tưới tiêu, thuỷ lợi nội đồng được xây dựng, đồng ruộng được cải tạo trên diện rộng tuy nhiên sản lượng lương thực vẫn không tăng. Quản lý HTX bộc lộ nhiều yếu kém, hiện tượng tham ô, lãng phí diễn ra ngày càng nhiều, vốn của HTX bị chiếm dụng…

Chính vì vậy, bước vào giai đoạn 1966- 1975, Hội nghị Trung ương 11,12,15 (khoá III) đã có những quyết định chuyển hướng về tư tưởng, tổ chức chỉ đạo kinh tế, quốc phòng trong điều kiện nhà nước có chiến tranh. Chế độ ba khoán được cải tiến một bước nhưng vẫn mang nặng tính bình quân. Đối với nông nghiệp, quy mô HTX được mở rộng, công tác quản lý trong nội bộ HTX cũng được quan tâm cải tiến một bước. Đối với ngành thương mại, HTX tiếp tục được củng cố và phát triển cả về tổ chức, phạm vi hoạt động và quy mô kinh doanh. Tuy nhiên, tình trạng mất dân chủ, vi phạm các nguyên tắc quản lý lại xuất hiện nhiều hơn. Đứng trước tình thế đó Đảng ta chủ trương mở cuộc vận động tổ chức lại sản xuất, cải tiến quản lý từ cơ sở đưa nông nghiệp lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa. Cuộc vận động này được thực hiện từ đầu năm 1970 đến năm 1980. Cuộc vận động này đã tổ chức lại sản xuất, nhiều phong trào sản xuất được phát động, nhiều công trường thủ công được hình thành, máy móc thiết bị được trang bị, tăng cường cho cấp huyện và các HTX. Nguồn vốn đầu tư tăng đã tạo ra một số cơ sở vật chất và công trình phúc lợi mới cho HTX. Nhưng về cơ bản vẫn không khắc phục được những mặt yếu kém của HTX mà càng làm phát sinh thêm những khó khăn mới. Cụ thể là: 

Thái độ của người lao động đối với công việc chung của HTX ngày càng thờ ơ với công việc, không tận tâm, tận lực với ruộng đất, tài sản, tư liệu sản xuất chung. 

Quy mô của HTX ngày càng mở rộng nhưng lãng phí càng lớn, hiệu quả kinh tế ngày một giảm sút, tài sản, vốn ngày càng thất thoát, diện tích đất bỏ hoang ngày càng tăng phổ biến ở nhiều HTX. 

Sản xuất nông nghiệp sa sút nghiêm trọng, mức thu nhập của xã viên giảm dần, thu nhập từ kinh tế tập thể chỉ chiếm khoảng 30-40% tổng thu nhập của hộ xã viên, có nơi chỉ còn 16-20%. 

Năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất và cả nước bước vào giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng tháng 12 năm 1976 đã đề ra, ở miền Nam: Xoá bỏ triệt để quyền chiếm hữu phong kiến về ruộng đất, xây dựng kinh tế quốc doanh lớn mạnh nhanh chóng, chiếm ưu thế trong sản xuất và phân phối, còn ở miền Bắc tiếp tục mở rộng quy mô các HTXNN và tiến hành tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, chuyên môn hoá và cơ giới hoá. Tuy nhiên, do rập khuôn và áp đặt mô hình HTX quy mô lớn của miền Bắc nên ngay từ đầu các tỉnh phía Nam đã thực hiện tập thể hoá tư liệu sản xuất một cách triệt để mà không tính đến công tác tổ chức quản lý. Chính vì vậy, các HTXNN trong giai đoạn này mang nặng tính chất của một tổ chức xã hội chứ không phải là một tổ chức kinh tế. Với phương thức tổ chức mà người nông dân bị tách rời đối tượng lao động và sản phẩm cuối cùng, do vậy động lực kinh tế bị triệt tiêu, biến người nông dân làm chủ thành người lao động phụ thuộc, HTX không còn là một đơn vị kinh tế tập thể như định hướng ban đầu. 

Thực trạng kinh tế- xã hội của đất nước nói chung và của nông nghiệp nói riêng vào những năm 1979- 1980 gặp nhiều khó khăn, sa sút nghiêm trọng, nhiều mục tiêu kinh tế- xã hội đề ra không đạt, sản lượng lương thực, chăn nuôi giảm sút đứng trước những khó khăn lớn, tổng giá trị sản lượng giảm mạnh, ruộng đất bị bỏ hoang, chiến tranh biên giới đã làm cho nền kinh tế rơi vào trạng thái hết sức khó khăn, thiếu thốn trên nhiều mặt. Đứng trước tình hình đó, Hội nghị Trung ương 6 khoá IV tháng 9 năm 1979 đã ra nghị quyết về những vấn đề cấp bách về kinh tế- xã hội, thông qua đó, nhiều HTX đã thực hiện khoán đến hộ xã viên, cho phép xã viên bỏ vốn, sức lao động đầu tư thâm canh trên diện tích đất được khoán và được bà con xã viên nhiệt tình ủng hộ. Ngày 13 tháng 1 năm 1981, Ban bí thư đã ra Chỉ thị 100 khẳng định chủ trương áp dụng và mở rộng hình thức: “Khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và người lao động”. Chỉ thị 100 ra đời đã đáp ứng đúng tâm tư, nguyện vọng của nông dân, được các địa phương và bà con nông dân đón nhận và nhanh chóng hưởng ứng thực hiện ở khắp các địa phương. Chỉ trong một thời gian ngắn đã khơi dậy sinh khí mới cho nông nghiệp, nông thôn, mở ra một hướng mới về đổi mới cơ chế quản lý trong nông nghiệp. Tuy nhiên, Chỉ thị 100 còn nhiều hạn chế, nguyên tắc nêu ra còn cứng nhắc, cơ chế quản lý HTX về cơ bản là bao cấp, phân phối theo công điểm. HTX còn bị ràng buộc trong tổng thể cơ chế quản lý tập trung, bao cấp của nhà nước, thu nhập từ kinh tế tập thể ít, mức khoán không ổn định, nông dân chịu nhiều khoản đóng góp.

Từ khi thực hiện đường lối đổi mới cơ chế quản lý đến trước khi có Luật HTX 1986- 1996 [13]. 

Tháng 12 năm 1986, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, trong đó tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý, đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp. Trên cơ sở đó, ngày 5/4/1988, Bộ chính trị đã ra nghị quyết 10 về “đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp” (thường gọi là khoán 10) đã xác định rõ HTX là một đơn vị kinh tế tự chủ, tự quản, hộ gia đình xã viên là đơn vị nhận khoán với HTX. Cụ thể là: 

Xã viên được giao khoán ruộng đất lâu dài 10- 15 năm. 

Thực hiện khoán hộ, hộ xã viên có quyền chủ động quyết định đầu tư, sản xuất theo định hướng của HTX. Giảm bớt bộ máy quản lý cồng kềnh của HTX. 

Xoá bỏ chế độ phân phối theo công điểm, xã viên chỉ có nghĩa vụ nộp thuế và đóng góp các quỹ để xây dựng HTX. Hàng hoá nông sản phẩm được tự do lưu thông trên thị trường. 

Tiếp theo Nghị quyết 10, tháng 3 năm 1989, Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương khoá VI đã tiếp tục khẳng định quan điểm đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp , đặc biệt là kinh tế HTX do vậy quan niệm về HTX cũng có những sự thay đổi cơ bản: 

Mọi tổ chức sản xuất- kinh doanh do người lao động tự nguyện góp vốn, góp sức và được quản lý theo nguyên tắc dân chủ, không phân biệt quy mô, trình độ kỹ thuật, mức độ tập thể hoá tư liệu sản xuất đều là HTX. Quy mô tổ chức và cơ chế quản lý HTX do tập thể xã viên quyết định.

HTX quản lý việc giao khoán cho xã viên, đồng thời kinh doanh những khâu những hoạt động kinh tế mà việc làm chung có lợi hơn từng gia đình tự làm. 

Gia đình xã viên là đơn vị kinh tế tự chủ ngoài việc nhận khoán sử dụng ruộng đất của HTX thì các hộ gia đình được chủ động phát triển sản xuất kinh doanh. 

Với những chính sách đổi mới của Đảng đã tạo ra những bước nhảy vọt trong sự phát triển trong lĩnh vực nông nghiệp. Là một đất nước thiếu lương thực triền miên, phải nhập khẩu gạo từ các quốc gia khác nhưng đến năm 1989 lần đầu tiên Việt nam xuất khẩu được 1,4 triệu tấn gạo. Chính sự phát triển trong lĩnh vực nông nghiệp đã tác động tích cực, góp phần quyết định vào sự ổn định và phát triển kinh tế- xã hội của đất nước. Cho đến cuối năm 1986 cả nước có 13.782 HTX ở các mức độ và quy mô sản xuất kinh doanh khác nhau và có thể phân thành ba nhóm sau:

Nhóm các HTX hoạt động khá là nhóm các HTX có khả năng thích nghi nhanh với cơ chế thị trường, có đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực, cơ sở vật chất tương đối phù hợp với nhu cầu phát triển của hệ thống HTX. Chính vì vậy trong quá trình chuyển đổi, các HTX này đã có những hướng đi, quyết định đúng đắn do vậy hoạt động sản xuất kinh doanh có lãi , bước đầu đã đáp ứng được sự kỳ vọng của Đảng và Nhà nước trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn. 

Nhóm HTX trung bình: Các HTX loại này chiếm khoảng 44% so với tổng số HTX hiện có. Cơ sở vật chất kém, đội ngũ cán bộ chưa chủ động trong quá trình sản xuất và đặc biệt là chưa nhạy bén với nền kinh tế thị trường do vậy gặp nhiều thua thiệt trong cạnh tranh. Các HTX này chỉ đáp ứng được một số khâu dịch vụ, chủ yếu là thuỷ nông chính vì vậy việc tiếp cận với nền kinh tế thị trường với chủng loại sản phẩm hàng hoá đa dạng thì loại hình HTX này không đáp ứng được. Sản xuất kinh doanh cầm chừng, hiệu quả kinh tế thấp, mức độ gắn kết giữa HTX với xã viên lỏng lẻo và ngày càng bộc lộ những bất cập, không phù hợp với xu hướng vận động của sự phát triển nền kinh tế.

Nhóm các HTX hoạt động yếu kém, chỉ tồn tại dưới hình thức: Số các HTX này chiếm đến 38% tổng số các HTX. Với các HTX này tuy vẫn tồn tại ban quản trị và chủ nhiệm HTX nhưng mọi hoạt động chỉ mang tính chất hình thức. Đội ngũ cán bộ điều hành yếu kém, các hoạt động không mang lại hiệu quả kinh tế tuy nhiên bà con xã viên vẫn phải đóng góp 1-2% sản lượng để nuôi và duy trì bộ máy của HTX. Bà con xã viên chán nản và chính sự tồn tại của chúng là lực cản đối với kinh tế hộ. Chính vì vậy mà rất nhiều xã viên muốn xin ra khỏi HTX. 

Trước tình hình trên, việc đổi mới một cách căn bản đối với HTX và giải quyết dứt điểm các HTX yếu kém là một một yêu cầu cấp bách. Ngày 20/3 1996, tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khoá 9 đã thông qua Luật HTX, đây là bước tiến quan trọng và có tính chất bước ngoặt trong việc cải tiến phương thức quản lý, tổ chức và phát triển kinh tế HTX. 

Từ khi có Luật Hợp tác xã 1996 đến năm 2007 [13].

Sau khi Luật HTX ban hành năm 1996 và có hiệu lực từ 01/01/ 1997, đã tạo cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động của HTX trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong Luật đã quy định rõ các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX là:[16] 

Tự nguyện ra nhập và ra HTX: Mọi công dân Việt nam có đủ điều kiện theo quy định của Luật, nhất trí với Điều lệ của HTX, xã viên có quyền ra nhập HTX theo quy định của Điều lệ của HTX. 

Quản lý dân chủ và bình đẳng: Mọi xã viên đều có quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát HTX, có quyền ngang nhau trong biểu quyết. 

Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: HTX chủ động trong mọi kế hoạch sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất kinh doanh, về quyết định phân phối lợi nhuận cũng như các quyết định khác liên quan quyền lợi và tổ chức của HTX.

Chia lãi đảm bảo kết hợp lợi ích của xã viên và sự phát triển và tồn tại của HTX trên cơ sở do Đại hội đồng xã viên quyết định. 

HTX phải phát huy được tinh thần tập thể, tạo thành sức mạnh tổng thể để đưa ra các quyết định có lợi cho HTX, cho cộng đồng…Bên cạnh đó phải có kế hoạch phát triển sản xuất ở phạm vi rộng lớn hơn, vươn ra thị trường quốc tế nhằm tiêu thụ lượng hàng nông sản do các HTX cung ứng trên cơ sở các quy định của pháp luật. 

Quá trình phát triển HTXNN đã diễn ra theo hai hình thức chủ yếu sau: chuyển đổi HTXNN kiểu cũ sang HTXNN kiểu mới và thành lập mới HTXNN với chức năng chủ yếu làm dịch vụ cho kinh tế hộ. 

Đối với những HTXNN chuyển đổi trên cơ sở của HTXNN cũ: Cách chuyển đổi này mang nặng tính hình thức, về cơ bản vẫn cơ sở vật chất đó, vẫn những con người đó và họ vẫn mang nặng những tư tưởng cũ, cơ chế hoạt động cũ cho nên dù có tên gọi mới nhưng hiệu quả hoạt động mang lại không cao vẫn yếu kém, trì trệ. Đặc biệt đội ngũ cán bộ quản lý còn yếu về trình độ, thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếu tâm huyết thực sự và đặc biệt là khả năng quản lý kinh tế, tài chính và sự vận động trong nền kinh tế thị trường kém chính vì vậy đã không tạo đà cho những bước nhảy cần thiết của hệ thống HTX trong thời kỳ này.

Do không đạt được lợi ích về mặt kinh tế do vậy đa phần các HTXNN kiểu này trong thời kỳ này chưa tạo được sự gắn bó giữa các thành viên với HTX. Tuy nhiên, bên cạnh đó hệ thống HTXNN trong giai đoạn này cũng đã làm được một số công việc cụ thể sau:

 

Kiểm kê, đánh giá lại tài sản của HTXNN tại thời điểm chuyển đổi và phân thành vốn góp của xã viên. Rà soát các khoản nợ phải thu, phải trả và từ đó lên kế hoạch thu nợ để bổ sung vốn kinh doanh của HTXNN và chuyển giao các khoản nợ phải trả cho HTXNN mới để tiếp tục giải quyết.

Xây dựng điều lệ HTX, phương án sản xuất kinh doanh, dịch vụ trình đại hội xã viên quyết định, hoàn thiện hồ sơ đăng ký HTX theo Luật. 

Như vậy bên cạnh hiệu quả kinh tế không đạt được như kỳ vọng, không biến HTXNN thành động lực thúc đẩy sản xuất hàng hoá và quá trình CNH-HĐH đất nước nhưng nó đã góp phần nâng cao hiệu quả về chính trị, đảm bảo ổn định xã hội trên cơ sở tình làng nghĩa xóm được gắn kết, tinh thần đoàn kết, hợp tác được vun đắp và phát triển. 

Đối với những HTXNN thành lập mới: Đặc trưng của các HTXNN mới thành lập là chúng hoàn toàn được thành lập trên cơ sở tự nguyện của các hộ nông dân. Các HTXNN mới được thành lập từ hai hướng: Thứ nhất là các HTXNN được thành lập trên nền tảng cơ sở các HTXNN cũ đã hoàn toàn tan rã. Thứ hai là một số tổ hợp tác hoạt động có hiệu quả rõ rệt cán bộ quản lý có năng lực, năng động và nhạy bén với nền kinh tế thị trường và họ thấy cần phải lập một tổ chức kinh tế có một hành lang pháp lý cụ thể cho các hoạt động trong tổ chức của họ. Chính vì vậy, họ tự nguyện thành lập HTXNN. 

Quá trình thành lập các HTXNN mới tuân thủ đúng các nguyên tắc, điều kiện của Luật HTX năm 1996. Xã viên tham gia hợp tác xã thực sự tự nguyện nên họ rất tích cực tham gia góp vốn, công sức vào các hoạt động của HTXNN. Do phát huy được sức mạnh tổng thể của đại đa số hộ nông dân vì vậy hình thức hoạt động của HTXNN cũng bước đầu được đa dạng hoá và quá trình hợp tác ở mức độ toàn diện hơn và hiệu quả kinh tế đã có những chuyển biến theo hướng tích cực, đem lại lợi ích thiết thực cho bà con xã viên. 

Ưu điểm của những HTXNN được thành lập mới theo Luật HTX năm 1996 là: 

Tính tự nguyện ra gia nhập vào HTXNN rất cao vì vậy tính gắn bó và có tinh thần trách nhiệm cao với HTXNN đặc biệt đối với những cá nhân có năng lực, có kinh nghiệm sản xuất và có phần nào mạnh dạn hơn trong nền kinh tế thị trường.

Các xã viên tự nguyện góp vốn để đảm bảo cho HTXNN có đủ vốn để tiến hành sản xuất kinh doanh. Khi số vốn là của chính mình thì mọi thành viên phải ra sức bảo toàn và phát triển vốn bằng cách đầu tư, nghiên cứu để làm sao tạo ra những sản phẩm hàng hoá mới đáp ứng tốt nhu cầu thị trường và đổi mới công tác tổ chức quản lý HTXNN sao cho gọn nhẹ, hiệu quả. 

Tổ chức bộ máy quản lý của HTXNN gọn nhẹ, ban quản lý HTXNN được đại hội xã viên bầu ra thực sự là những người xứng đáng đại diện cho lợi ích của xã viên, hoạt động năng động, sáng tạo và có trình độ quản lý kinh doanh trong cơ chế thị trường. 

Thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động và theo vốn góp vừa đảm bảo công bằng, bình đẳng giữa các thành viên vừa tạo điều kiện khuyến khích các thành viên đóng góp công sức, trí tuệ, nguồn vốn để phát triển sản xuất. 

Chính vì vậy mà hoạt động sản xuất kinh doanh của HTXNN đạt hiệu quả cao và ngày càng mở rộng. Một số HTXNN phát triển đã giải quyết được một số lượng lớn công ăn việc làm cho người lao động, giảm hộ nghèo, xoá hộ đói, giúp người nghèo vay vốn để sản xuất, tạo cho hộ nghèo có nguồn thu nhập và từng bước ổn định cuộc sống. Mặt khác nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật cũng đã được đưa vào áp dụng trong sản xuất đem lại hiệu quả kinh tế cao và bước đầu đã giải quyết được những vấn đề xã hội. Để có được sự thành công bước đầu như trên phải kể đến sự tập trung chỉ đạo đúng hướng, phù hợp của các cấp Đảng, chính quyền từ tỉnh xuống cơ sở. 

Các HTXNN có chiều hướng phát triển đa ngành nghề, kinh doanh tổng hợp nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu xã viên, góp phần làm thay đổi đáng kể trong quá trình sản xuất nông nghiệp như động viên và tạo điều kiện cho xã viên chuyển đổi cơ cấu sản xuất, cây trồng, vật nuôi. Đồng thời đội ngũ cán bộ của HTXNN đã được tập huấn, đào tạo nhằm nâng cao trình độ để tập trung hướng dẫn các hộ xã viên ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất làm gia tăng sản lượng trên một đơn vị diện tích, tạo mới nhiều việc làm cho xã hội thông qua việc triển khai các dịch vụ phục vụ đời sống và phát triển các ngành nghề. Mặt khác, trong giai đoạn gần đây khi nền kinh tế Việt Nam tiến gần hơn đến quá trình hội nhập của nền kinh tế thị trường thì một số xã viên có tiềm lực về tài sản, vốn, kỹ thuật, đã mạnh dạn đầu tư phát triển các loại hình trang trại ở nông thôn. Với tư cách là một mô hình sản xuất mới, trang trại đã đóng góp tích cực trong việc khai thác và sử dụng đất, tạo thêm việc làm, tăng năng suất lao động và thu nhập cho nông dân. 

Tuy nhiên trong sản xuất nông nghiệp cũng còn nhiều vấn đề cần giải quyết như cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp còn thấp; việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất trong các HTXNN cũng như công tác nghiên cứu về công nghệ sinh học để tạo ra giống cây con có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chịu bệnh cao còn rất nhiều hạn chế. Quy mô sản xuất của hệ thống các HTXNN đã được mở rộng tuy nhiên vốn đầu tư cho các hoạt động đang là vấn đề nan giải tuy đã có những hướng mở cho phép HTXNN được vay vốn từ các tổ chức tín dụng nhưng trên thực tế tài sản đem đi thế chấp để vay tiền của các HTXNN lại không có. Chính vì vậy cho đến bây giờ hệ thống các HTXNN vẫn đang chờ những chính sách cụ thể hơn để tháo gỡ những khó khăn về vốn cho các HTXNN. Mặt khác, thị trường tiêu thụ nông sản phẩm cũng gặp khó khăn, ở nhiều nơi sản phẩm được sản xuất ra nhưng người sản xuất lại phải tự đi tìm thị trường và sản phẩm bán ra thường thấp hơn giá trị, các tư thương làm giá, ép giá. Mặt khác do công nghiệp chế biến chưa phát triển do vậy nông sản sản xuất ra bán trên thị trường mới ở dạng thô, kể cả nông sản phẩm được xuất khẩu chưa qua khâu chế biến làm cho hiệu quả kinh tế không cao. 

Các HTXNN mới xây dựng còn nhiều khó khăn: nội lực còn yếu, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, lạc hậu, không phát huy được nội lực của xã viên hầu hết còn trông chờ ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Mặt khác, các HTXNN trong giai đoạn đầu thành lập hoặc chuyển đổi hầu hết đều trong tình trạng thiếu vốn để phát triển sản xuất kinh doanh nhưng huy động trong xã viên gặp nhiều khó khăn, không vay được của ngân hàng do không có tài sản thế chấp do vậy gặp không ít những khó khăn trong quá trình sản xuất kinh doanh. Đội ngũ cán bộ đã có sự thay đổi đáng kể nhưng về cơ bản vẫn còn nhiều hạn chế do chưa được đào tạo bài bản nên hầu hết còn lúng túng trong quản lý SXKD trong cơ chế thị trường, phần lớn công tác điều hành ở trong các HTXNN dựa trên kinh nghiệm cá nhân. Chính vì vậy, khi cơ chế thị trường thực sự phát triển và hội nhập với nền kinh tế thế giới thì hệ thống điều hành và quản lý của các HTXNN đã bộc lộ những điểm bất cập.

2.2. Kinh nghiệm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp ở một số nước trên thế giới 

Kinh nghiệm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp ở Mỹ 

Mỹ, Nhà nước đóng vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp nói chung và HTX nói riêng. Nhà nước tổ chức ra các HTXNN nhằm phổ biến kiến thức nông nghiệp cho nông dân. HTXNN được hình thành trên cơ sở tự nguyện, có sự giúp sức đỡ về mọi mặt của Nhà nước, là một trong những tổ chức quan trọng tạo nên một nền nông nghiệp phát triển cao và có hiệu quả. 

HTXNN ở Mỹ phát được là nhờ quá trình họ buôn bán nông sản, rồi sau đó mở rộng sang mua rồi chế biến thực phẩm, bán gia súc, các sản phẩm từ sữa…. 

Ba loại hình hoạt động có hiệu quả của các HTX tại Mỹ là: HTX tiếp thị nông nghiệp, HTX cung ứng nông nghiệp, HTX dịch vụ nông nghiệp. Các HTX này sẽ thực hiện nhiệm vụ thu gom các nông sản phẩm, mở các đại lý tiêu thụ rộng khắp trên cả nước, tham gia chế biến các loại sản phẩm đồng thời cung ứng các yếu tố đầu vào: giống, phân bón, thuốc trừ sâu…cho quá trình sản xuất với số lượng lớn và giá cả hợp lý. 

Nhờ có các hệ thống HTXNN này mà mục đích khôi phục cộng đồng nông thôn ở Mỹ được thực hiện, sản phẩm hàng hoá ngày càng đa dạng hoá, thu nhập của các hộ xã viên ngày càng tăng, nhiều việc làm mới được tạo ra.

Kinh nghiệm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp ở Nhật Bản 

Nhật Bản là quốc gia sớm nhận thức được vai trò to lớn của HTX mang lại. Chính vì vậy, nông dân Nhật Bản đã lập ra những Hiệp hội hỗ trợ nhau trong sản xuất và đời sống và đó chính là tiền đề để phát triển liên mô hình HTX trên các lĩnh vực cụ thể. Các HTX này hoạt động trên cơ sở của Luật HTX ban hành từ những năm 1900 với các chức năng sau: 

Cung cấp cho nông dân dịch vụ khoa học- kỹ thuật trong trồng trọt, chăn nuôi, giúp họ hoàn thiện các kỹ năng quản lý điều hành hoạt động sản xuất.

Tiến hành kinh doanh, giúp nông dân tiêu thụ hàng hoá do chính xã viên sản xuất ra được nhanh chóng và hiệu quả hơn. 

HTX cung ứng hàng hoá cho xã viên theo đơn đặt hàng và theo mức giá cả hợp lý được thống nhất trên phạm vi vùng, miền. 

Cung cấp tín dụng cho xã viên với mức ưu đãi. 

Là diễn đàn để nông dân kiến nghị với chính phủ các chính sách hợp lý cũng như sự tương trợ lẫn nhau giữa các HTXNN và địa phương để các chính sách thực sự sát thực, cần thiết và có tác động tích cực đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của HTXNN. 

Như vậy với quá trình phát triển hơn 100 năm, từ những HTXNN lẻ tẻ cho đến khi phát triển thực sự vững mạnh, trở thành những tổ chức kinh doanh đa ngành, đa lĩnh vực và cung ứng sản phẩm trên mọi mặt cho đời sống của nông dân.

Kinh nghiệm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp ở Hàn Quốc 

Hàn Quốc là một trong những quốc gia có sự chuyển dịch cơ cấu mạnh mẽ nhất, đặc biệt là sự dịch chuyển cơ cấu trong lĩnh vực nông nghiệp (năm 1960 nông nghiệp chiếm 50% GDP và 50% lực lượng lao động; năm 1999 chỉ còn chiếm 4,4% GDP và 11,6% lực lượng lao động) tuy nhiên chính phủ Hàn Quốc rất quan tâm nến phát triển nông nghiệp. Năm 1961 đã thành lập Liên đoàn quốc gia các HTXNN có các chức năng đa dạng giúp điều phối, tư vấn và định hướng cho các HTX thành viên. Mặt khác, Liên đoàn quốc gia các HTXNN còn cung ứng vật tư, hàng hoá tiêu dùng, dịch vụ tiếp thị, chế biến, tín dụng, bảo hiểm, vận tải…giúp việc tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh của các HTX thành viên thuận lợi hơn từ đó tạo ra khả năng cạnh tranh cao hơn. 

Có thể thấy rằng ưu thế vượt trội của HTXNN của Hàn Quốc so với các quốc gia khác đó chính là sự hoạt động đúng hướng của các HTX, không chỉ chú trọng đến sản xuất mà đã rất quan tâm đúng mức đến tiếp thị, cung ứng và chế biến, một trong những khâu mà nền kinh tế thị trường đòi hỏi cần được giải quyết.

Kinh nghiệm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp ở Hà Lan 

Là một nước nhỏ, bình quân ruộng đất trên đầu người vào loại thấp nhất thế giới song Hà Lan đã trở thành một nước xuất khẩu nông sản có tiếng về hoa, rau, quả, sữa… do các trang trại gia đình quy mô nhỏ, sản xuất ra có sự liên kết với hệ thống các HTX dịch vụ. 

Kinh tế hợp tác trong nông nghiệp ở Hà Lan rất phát triển, mỗi trang trại thường tham gia hoạt động trong nhiều HTXNN. Hoạt động của kinh tế hợp tác phục vụ nông nghiệp ở Hà Lan có liên quan đến hơn 60% giá trị thu nhập nông nghiệp nói chung và chiếm tỷ trọng cao hơn đối với nhiều loại sản phẩm chủ yếu trong nông nghiệp như sữa, hoa, bột khoai tây… 

Cũng giống như Mỹ, ở Hà Lan rất phát triển các loại hình HTX dịch vụ chuyên ngành phục vụ nông nghiệp, như: 

  • HTX cung ứng: cung cấp phân hoá học, thức ăn gia súc cho các nông trại. 
  • HTX chế biến và tiêu thụ nông sản. 
  • HTX thú y. 
  • HTX dịch vụ về giống cây trồng… 

Các HTXNN này đều gia nhập Hội đồng HTX quốc gia về nông nghiệp và nghề làm vườn của Hà lan (NCR), có trụ sở ở LaHaye. Hội đồng HTX quốc gia về nông nghiệp và nghề làm vườn có nhiệm vụ:

Thúc đẩy, khuyến khích các hình thức tổ chức hoạt động hợp tác kinh tế trong nông nghiệp. 

Bảo vệ quyền lợi của HTXNN và xã viên. 

Kinh nghiệm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp ở Trung Quốc 

Cách mạng Trung Quốc thành công năm 1949, liền sau đó thực hiện cải cách ruộng đất, nông dân được chia ruộng đất. Nhu cầu hợp tác trong nông nghiệp phát triển với các hình thức giản đơn như tổ đổi công, HTX về sản xuất nông nghiệp bậc thấp. Từ năm 1955 đến 1957, phong trào hợp tác hoá diễn ra rất nhanh với 87% số hộ nông dân vào HTXNN. Khi đã trở thành cao trào, các HTX bậc cao được xây dựng, kinh tế tập thể giữ vai trò bao trùm: sức kéo, súc vật và nông cụ được tập trung vào HTX, hoá giá và trả tiền dần trong 5 năm.

Năm 1958, Trung Quốc đã tiến hành chuyển các HTX sản xuất nông nghiệp thành các công xã nhân dân với quy mô và trình độ công hữu hóa cao hơn HTXNN bậc cao, đồng thời cấm đoán, kiểm soát ngặt việc phát triển kinh tế phụ gia đình. 

Hệ thống tổ chức công xã nhân dân ở Trung Quốc theo mục tiêu: Nhất đại (quy mô lớn), nhị công (công hữu hoá cao), thủ tiêu quyền sở hữu tư nhân ở nông thôn, thủ tiêu chủ thể kinh tế là người nông dân đã làm cho sản xuất nông nghiệp lâm vào tình trạng trì trệ, khủng hoảng, nông dân nhiều nơi thiếu đói. 

Từ năm 1978, Trung Quốc đã tiến hành cải cách nông nghiệp, xoá bỏ hệ thống tổ chức công xã nhân dân và khoán ruộng đất cho từng hộ nông dân. Hiện nay, Trung Quốc đã phát triển các hình thức hợp tác trong nông nghiệp, xây dựng HTXNN tự nguyện phù hợp với yêu cầu nguyện vọng của nông dân Trung Quốc. 

Ở Việt Nam, việc vận dụng và kết hợp khéo léo các kinh nghiệm phát triển HTXNN trên thế giới sẽ tạo điều kiện cho nông nghiệp và nông thôn Việt nam phát triển và hội nhập. Như vậy để phát triển HTXNN phát triển có hiệu quả cao và theo hướng bền vững thì phải gắn chặt quá trình CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn tiếp tục đổi mới về nhận thức, vị trí, vai trò và những tác dụng của HTXNN, từng bước đưa các HTXNN sản xuất ở quy mô lớn theo hướng sản xuất hàng hoá, trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc tự nguyện, phù hợp với nguyên tắc của Liên minh các HTX quốc tế nhằm thích ứng với quá trình hội nhập, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, khép kín tự cấp, tự túc nhằm tạo ra nhu cầu và động lực tham gia vào HTXNN của kinh tế hộ. Nhà nước cần có những chính sách tài chính- tín dụng, chính sách khoa học- công nghệ và khuyến nông, chính sách đầu tư, chính sách thị trường…để hỗ trợ cho các hộ nông dân chuyển dần sang sản xuất hàng hoá bền vững và có hiệu quả, chú trọng đến ngành công nghiệp chế biến đặc biệt là chế biến nông sản phẩm, nâng dần tỷ trọng hàng hoá nông sản tinh chế, coi trọng công tác cán bộ HTXNN mà trước hết là chủ nhiệm HTXNN. Mạnh dạn mở rộng liên kết hợp tác giữa các HTXNN với các doanh nghiệp thuộc các loại hình kinh tế khác trong và ngoài nước, phải chủ động tìm kiếm sự hợp tác và hỗ trợ từ các nhà khoa học, nhà kinh tế để nâng cao trình độ quản lý, kinh doanh của cán bộ HTXNN và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản phẩm trên thị trường trong và ngoài nước trong xu thế hội nhập.

Bài viết liên quan:

– Khái niệm và vai trò của lao động với tăng trưởng và phát triển kinh tế

– Khái niệm, đặc điểm và các loại văn bản quy phạm pháp luật

– Khái niệm cạnh tranh và phân loại cạnh tranh

– Tất tần tật về phương pháp phân tích hòa vốn

Nguồn: luanvan24.com

Rate this post
avatar
  Theo dõi  
Thông báo về